پشت پرده برنامه‌ریزی ۳.۸ تریلیون دلاری چین برای عصر هوش مصنوعی

هم‌زمان با تشدید رقابت با ایالات متحده بر سر برتری فناوری، چین در حال اجرای یک برنامه عظیم زیرساختی به ارزش چندین تریلیون دلار است که هدف آن ایجاد زیرساخت‌های لازم برای رشد بلندمدت اقتصادی در دورانی است که پکن معتقد است با هوش مصنوعی شکل خواهد گرفت.

به گزارش بلومبرگ، پکن بر این باور است که موفقیت در این رقابت تنها به تراشه‌های پیشرفته و مدل‌های هوش مصنوعی وابسته نخواهد بود، بلکه به سامانه‌های فیزیکی پشتیبان آن‌ها نیز بستگی دارد؛ از شبکه‌های برق و مراکز داده گرفته تا شبکه‌های مخابراتی و زیرساخت‌های لجستیکی.

این طرح که با عنوان «شش شبکه» شناخته می‌شود، بخشی از جدیدترین برنامه پنج‌ساله چین است. این نخستین بار است که چین بزرگ‌ترین پروژه‌های زیرساختی خود را در قالب یک برنامه واحد و یکپارچه گرد هم آورده است، به‌جای آنکه شبکه‌های حمل‌ونقل، انرژی و ارتباطات را به‌صورت جداگانه توسعه دهد.

دولت چین امیدوار است این پروژه، علاوه بر پشتیبانی از بلندپروازی‌های این کشور در حوزه هوش مصنوعی، پایه‌های بخش تولید را نیز تقویت کند، تاب‌آوری چین را در برابر تنش‌های ژئوپلیتیکی، شوک‌های اقتصادی و بلایای طبیعی افزایش دهد و روند گذار به اقتصادی کم‌کربن را تسریع بخشد.

«شش شبکه» چیست؟

«شش شبکه» یک برنامه ملی توسعه زیرساختی است که با هدف ارتقای سامانه‌های گسترده فیزیکی و دیجیتال چین طراحی شده است. این برنامه که قرار است تا سال ۲۰۳۰ تکمیل شود، شش حوزه اصلی را در بر می‌گیرد: برق، آب، مخابرات، توان محاسباتی، لجستیک و شبکه‌های لوله‌کشی زیرزمینی. برآورد شده که هزینه اجرای این پروژه بیش از ۲۶ تریلیون یوان (حدود ۳.۸ تریلیون دلار) خواهد بود.

یکی از محورهای اصلی این طرح، توسعه زیرساخت‌های دیجیتال است. چین قصد دارد ابررایانه‌های پرقدرت، مراکز داده عمومی و مراکز محاسباتی ویژه هوش مصنوعی احداث کند و هم‌زمان، شبکه‌های فیبر نوری فوق‌پرسرعت نسل جدید، اینترنت ماهواره‌ای و شبکه تلفن همراه نسل ششم (6G) را توسعه دهد.

شبکه برق نیز قرار است به‌طور گسترده نوسازی شود. پکن برنامه دارد خطوط انتقال برق در مسافت‌های طولانی را گسترش دهد، شبکه‌های برق شهری و روستایی را تقویت کند و ظرفیت تأسیسات ذخیره‌سازی انرژی را برای جذب بیشتر برق تولیدشده از منابع تجدیدپذیر افزایش دهد. همچنین، چین در نظر دارد یک سامانه هوشمند مدیریت و توزیع برق مبتنی بر هوش مصنوعی ایجاد کند که بتواند شبکه برق را به‌صورت لحظه‌ای پایش، جریان برق را به‌طور خودکار تنظیم کند و عرضه برق تجدیدپذیر را با تقاضای مراکز داده هماهنگ سازد.

این پروژه همچنین شامل نوسازی زیرساخت‌های حمل‌ونقل و منابع آب است. در بخش لجستیک، قرار است ارتباط میان مراکز تولید، بنادر و هاب‌های توزیع کالا بهبود یابد. در چارچوب این برنامه، سامانه‌های موجود کنترل سیلاب، از جمله سیل‌بندها، خاکریزها و مخازن آب ارتقا خواهند یافت و پروژه‌های انتقال آب از حوضه‌های پرآب به مناطق خشک، همچنین شبکه‌های بزرگ آبیاری، توسعه خواهند یافت. در نهایت، دولت چین قصد دارد ۷۷۰ هزار کیلومتر خطوط لوله آب، فاضلاب، گاز و گرمایش را در زیر شهرهای این کشور احداث یا جایگزین کند تا زیرساخت‌های فرسوده نوسازی شوند، نشت و آب‌گرفتگی کاهش یابد و توسعه شهری تسهیل شود.

چرا چین تا این اندازه در پروژه «شش شبکه» سرمایه‌گذاری می‌کند؟

رقابت با ایالات متحده در حوزه هوش مصنوعی باعث شده که توسعه زیرساخت‌ها به یکی از اولویت‌های راهبردی پکن تبدیل شود. با بزرگ‌تر و پیشرفته‌تر شدن مدل‌های هوش مصنوعی، نیاز آن‌ها به توان پردازشی عظیم، برق، آب برای خنک‌سازی، شبکه‌های ارتباطی پرسرعت و زنجیره‌های تأمین کارآمد نیز به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. چین به‌جای آنکه هر یک از این نیازها را به‌صورت جداگانه برطرف کند، در پی ایجاد یک سامانه یکپارچه است.

بخش عمده توجه‌ها بر توسعه شبکه‌های محاسباتی و مخابراتی متمرکز شده است. دولت قصد دارد مراکز پردازش داده پراکنده در سراسر کشور را از طریق شبکه‌هایی پرسرعت و پایدار به یکدیگر متصل کند و یک سامانه هماهنگ ملی ایجاد کند که بتواند بار پردازش هوش مصنوعی را به هر مرکز داده‌ای که ظرفیت خالی دارد هدایت کند؛ مشابه نحوه انتقال برق در شبکه سراسری. مقام‌های چینی همچنین انتظار دارند این شبکه، زیربنای طیف گسترده‌ای از کاربردهای هوش مصنوعی، از خودکارسازی کارخانه‌ها و خودروهای خودران گرفته تا ربات‌ها، باشد.

شبکه برق نیز بخش مهم دیگری از این برنامه است. خطوط جدید انتقال برق و پروژه‌های انرژی تجدیدپذیر با هدف تأمین برق پاک، فراوان و کم‌هزینه برای مراکز داده طراحی شده‌اند؛ مراکزی که میزان مصرف برق آن‌ها تقریباً معادل دو برابر تولید سالانه سد سه‌دره، بزرگ‌ترین نیروگاه برق‌آبی جهان از نظر ظرفیت نصب‌شده است. گسترش استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر علاوه بر کمک به تحقق هدف بی‌طرفی کربنی چین، امنیت انرژی این کشور را نیز تقویت خواهد کرد.

سایر بخش‌های طرح «شش شبکه» نیز در خدمت اولویت‌های کلان اقتصادی چین قرار دارند. بهبود شبکه لجستیکی با هدف کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و برقراری ارتباط مؤثرتر میان تقاضای موجود در شهرهای بزرگ و پرجمعیت چین با عرضه کالا از مناطق دورافتاده و کوهستانی انجام می‌شود. ابتکارهای مرتبط با منابع آب نیز با هدف تقویت امنیت غذایی و افزایش تاب‌آوری در برابر سیلاب و خشکسالی طراحی شده‌اند. همچنین انتظار می‌رود نوسازی شبکه‌های لوله‌کشی زیرزمینی، علاوه بر بهبود کیفیت زندگی شهری، در شرایط رکود بخش املاک چین، فرصت‌های شغلی جدیدی در بخش ساخت‌وساز ایجاد کند.

چین چگونه هزینه پروژه «شش شبکه» را تأمین خواهد کرد؟

هزینه اجرای این پروژه حدود ۵۰ درصد بیشتر از مجموع سرمایه‌گذاری انجام‌شده در این شش بخش طی برنامه پنج‌ساله قبلی (۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵) خواهد بود.

پیش‌بینی می‌شود زیرساخت‌های عمومی و غیرانتفاعی، مانند سامانه‌های کنترل سیلاب و پروژه‌های انتقال آب، عمدتاً از طریق انتشار اوراق قرضه دولت مرکزی و دولت‌های محلی و همچنین وام‌های بانک‌های سیاست‌گذار تأمین مالی شوند؛ بانک‌های دولتی که پروژه‌های همسو با اولویت‌های راهبردی پکن را تأمین مالی می‌کنند.

پروژه‌های درآمدزا، از جمله مراکز لجستیکی، قرار است از طریق مشارکت بخش دولتی و خصوصی (PPP) سرمایه بخش خصوصی را جذب کنند. برای نمونه، در پروژه‌های مربوط به خطوط لوله زیرزمینی، ممکن است به سرمایه‌گذاران حق امتیاز بهره‌برداری اعطا شود تا پس از تکمیل پروژه، از محل بهره‌برداری درآمد مستمر کسب کنند.

در مقابل، پروژه‌هایی که از توجیه اقتصادی و تجاری بیشتری برخوردارند، از جمله شبکه‌های برق، توان محاسباتی و ارتباطات عمدتاً بر سرمایه‌گذاری شرکت‌ها و سازوکارهای مبتنی بر بازار متکی خواهند بود.

آیا چین واقعاً قادر به اجرای این برنامه است؟

چین سابقه‌ای قوی در اجرای پروژه‌های بزرگ مندرج در برنامه‌های پنج‌ساله خود دارد. هر سال منابع مالی قابل‌توجهی از بودجه عمومی به این طرح‌ها اختصاص می‌یابد و روند صدور مجوزهای مربوط به زمین و سایر منابع نیز معمولاً با سرعت انجام می‌شود. علاوه بر این، مقام‌های محلی انگیزه بالایی برای تکمیل پروژه‌ها دارند، زیرا ارزیابی عملکرد و حتی ارتقای شغلی آن‌ها اغلب به سرعت و کیفیت اجرای این طرح‌ها وابسته است.

با این حال، تأمین مالی این بار می‌تواند چالش‌برانگیز باشد. رشد اقتصادی چین در شرایطی کند شده که هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان به دلیل ضعف بازار کار و رکود طولانی‌مدت بخش املاک همچنان پایین است؛ موضوعی که سودآوری شرکت‌ها و سرمایه‌گذاری آن‌ها را تحت فشار قرار داده است. از سوی دیگر، درآمد دولت‌های محلی از محل فروش زمین که به‌طور سنتی بخش بزرگی از هزینه‌های زیرساختی را تأمین می‌کرد، به کمتر از نیمی از اوج خود در سال ۲۰۲۱ کاهش یافته است. هم‌زمان، پکن نیز در تلاش برای مهار ریسک‌های ناشی از انباشت بدهی‌های خارج از ترازنامه که از زمان بحران مالی جهانی شکل گرفته‌اند، محدودیت‌های سخت‌گیرانه‌تری بر استقراض دولت‌های محلی اعمال کرده است.

محدودیت‌های فناوری نیز می‌تواند اجرای این پروژه را با پیچیدگی مواجه کند. کنترل‌های صادراتی به رهبری ایالات متحده، دسترسی چین به پیشرفته‌ترین نیمه‌رساناها را محدود کرده است؛ موضوعی که ممکن است روند توسعه شبکه‌های محاسباتی و ارتباطی که هسته اصلی پروژه «شش شبکه» را تشکیل می‌دهند کندتر کند.

چالش دیگر، بوروکراسی و هماهنگی مورد نیاز برای اجرای پروژه‌ای است که چندین بخش مختلف را در بر می‌گیرد. پژوهشگران وابسته به دولت چین هشدار داده‌اند که برنامه‌ریزی جزیره‌ای میان دستگاه‌های مختلف دولتی، نبود استانداردهای فنی یکپارچه و مشخص نبودن سازوکار تقسیم منافع می‌تواند به سرمایه‌گذاری‌های هم‌پوشان و موازی منجر شود و موفقیت پروژه را تضعیف کند.

آیا ایالات متحده نیز در حال گسترش زیرساخت‌های هوش مصنوعی است؟

سیلیکون‌ولی بر این باور است که زیرساخت‌های فیزیکی، کلید توسعه سامانه‌های پیشرفته‌تر هوش مصنوعی و حفظ برتری بر چین در رقابت جهانی هوش مصنوعی است.

بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری آمریکا، از جمله متا، گوگل و آمازون، قصد دارند صدها میلیارد دلار برای ساخت مراکز داده عظیم مجهز به پیشرفته‌ترین تراشه‌های هوش مصنوعی سرمایه‌گذاری کنند. مدیرعامل OpenAI، نیز پیش‌تر گفته بود انتظار دارد شرکتش برای توسعه و بهره‌برداری از سامانه‌های هوش مصنوعی، تریلیون‌ها دلار صرف زیرساخت‌ها کند.

دولت آمریکا نیز از این رویکرد حمایت کرده است. دولت ترامپ پیش‌تر برنامه‌هایی را برای استفاده از زمین‌ها و منابع فدرال به‌منظور احداث مراکز داده و همچنین اقداماتی برای تضمین تأمین برق مورد نیاز این مراکز داده پرمصرف از نظر انرژی ارائه کرده بود.

با این حال، همه سیاست‌گذاران آمریکایی با این رویکرد موافق نیستند. در پی افزایش اعتراض‌های جوامع محلی نسبت به تأثیر مراکز داده بر قیمت خدمات عمومی و محیط‌زیست، شمار فزاینده‌ای از مقام‌های ایالتی و محلی مواضع سخت‌گیرانه‌تری در قبال توسعه این مراکز اتخاذ کرده‌اند.

برای نمونه، فرماندار ایالت نیویورک، اخیراً اعلام کرد که اجرای پروژه‌های جدید مراکز داده بزرگ در این ایالت به مدت یک سال متوقف خواهد شد. دونالد ترامپ در واکنش، این تصمیم را «اشتباهی فاحش» توصیف کرد و در شبکه‌های اجتماعی نوشت: «مراکز داده، دستاوردهای بزرگی برای ایالت‌ها و جوامعی هستند که خوش‌شانس‌اند میزبان آن‌ها باشند.»

منبع: bloomberg