چین چگونه آینده هوش مصنوعی را در دست می‌گیرد؟

نبرد بر سر آینده هوش مصنوعی این روزها در سواحل رودخانه هوانگ‌پو در شانگهای جریان دارد.

برای نخستین بار از زمان آغاز به کار کنفرانس جهانی هوش مصنوعی (WAIC) در ۹ سال پیش، شی جین‌پینگ شخصاً افتتاحیه مهم‌ترین اجلاس هوش مصنوعی چین را بر عهده گرفت؛ نشانه‌ای آشکار از اینکه رقابت فناوری دیگر صرفاً درباره کارآمدی الگوریتم‌ها نیست، بلکه به همان اندازه به کسب نفوذ ژئوپلیتیکی نیز مربوط می‌شود.

به گزارش بلومبرگ، شی در جمع مدیران ارشد صنعت و شمار فزاینده‌ای از رهبران جهان که در این رویداد حضور یافته بودند، چشم‌انداز چین را ترسیم کرد: پکن تنها به ایفای نقش در انقلاب صنعتی بعدی قانع نیست، بلکه می‌خواهد هدایت آن را در دست بگیرد.

رئیس‌جمهور چین بار دیگر بر فراگیر بودن هوش مصنوعی تأکید کرد، کشورهای جنوب جهانی را که نمی‌خواهند از این تحول عقب بمانند به همکاری فراخواند و خواستار حفظ کنترل انسان بر این فناوری شد. او همچنین بر تعهد چین به توسعه باز تأکید کرد و گفت: «باید از این فرصت تاریخی کم‌نظیر برای ترویج متن‌باز بودن، گشودگی و همکاری بهره ببریم.»

این واقعاً لحظه‌ای کم‌نظیر است. سخنان شی عملاً در یکی از مهم‌ترین منازعات آینده هوش مصنوعی موضع‌گیری می‌کند: اینکه تکامل این فناوری در انحصار چند آزمایشگاه پیشرفته باقی بماند یا در اختیار عموم قرار گیرد. شرکت‌های آمریکایی بر گزینه نخست شرط‌بندی کرده‌اند؛ تصمیمی که از منظر تجاری منطقی به نظر می‌رسد. در مقابل، چین از سایر کشورها می‌خواهد به گزینه دوم بپیوندند.

البته رویکرد توسعه آزاد هوش مصنوعی با انتقادهای قابل توجهی درباره مسائل ایمنی روبه‌رو است. برخی فعالان این صنعت معتقدند معادل دیجیتالی یک بمب هسته‌ای نباید در اختیار همه قرار گیرد. اینکه پکن بتواند مخاطرات هوش مصنوعی را در چارچوب راهبرد حکمرانی خود مدیریت کند و واقعاً از جامعه متن‌باز برای تقویت سازوکارهای ایمنی، نه تضعیف آنها، بهره ببرد، آزمونی مهم برای این کشور خواهد بود.

با این حال، حضور شی در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی همزمان شده است با دورانی که شرکت‌های چینی با همین راهبرد در حال تغییر قواعد رقابت جهانی فناوری هستند. درست در آستانه برگزاری این اجلاس، استارت‌آپ مون‌شات مدل عظیم متن‌باز Kimi K3 را منتشر کرد؛ مدلی که ارزیابی‌های اولیه نشان می‌دهد عملکرد آن با پیشرفته‌ترین محصولات سیلیکون‌ولی برابری می‌کند.

این مدل تنها چند هفته پس از آن عرضه شد که ژیپو، استارت‌آپ دیگر چینی، مدل GLM 5.2 را منتشر کرد؛ نخستین مدل چینی که  با نمونه‌های آمریکایی برابری می‌کند و حتی در بسیاری موارد از آنها پیشی می‌گیرد.

سرعت بالای عرضه مدل‌های جدید از سوی استارت‌آپ‌ها و غول‌های فناوری چین طی یک سال گذشته نشان می‌دهد موفقیت دیپ‌سیک یک اتفاق استثنایی نبوده است. این روند پشتوانه محکمی برای جاه‌طلبی شی جین‌پینگ فراهم می‌کند؛ زیرا چین اکنون تنها کشوری است که در دوران پس از ChatGPT شانه‌به‌شانه سیلیکون‌ولی رقابت می‌کند.

با این حال، وعده دولت چین تهدیدی پنهان برای شرکت‌های داخلی خود نیز در بر دارد؛ تهدیدی که می‌تواند همه این دستاوردها را با چالش روبه‌رو کند. در ماه‌های اخیر، هوش مصنوعی ارزان‌قیمت چین به دلیل تضعیف مدل‌های کسب‌وکار غول‌های آمریکایی مورد توجه قرار گرفته است، اما همین روند کالایی شدن فناوری، شرکت‌های چینی را نیز تحت فشار قرار می‌دهد. وقتی تعداد زیادی از شرکت‌ها فناوری خود را تقریباً رایگان عرضه می‌کنند، تمایز ایجاد کردن و دستیابی به درآمدهای پایدار بسیار دشوار می‌شود.

خطر واقعی آن است که این شرکت‌ها به سرنوشت صنعت خودروهای برقی چین دچار شوند؛ یعنی به‌طور مداوم با کاهش قیمت و رقابت فرسایشی، سودآوری خود را قربانی کنند. این احتمال به‌ویژه در شانگهای، جایی که بیش از هزار شرکت در نمایشگاه حضور دارند، کاملاً محسوس است. با حرکت تعداد بیشتری از این استارت‌آپ‌ها به سمت عرضه اولیه سهام، سرمایه‌گذاران نیز دیگر نمی‌توانند این مسئله را نادیده بگیرند.

اما این وضعیت، زنگ خطری بسیار جدی‌تر برای توسعه‌دهندگان آمریکایی مدل‌های هوش مصنوعی مانند Anthropic  و OpenAI  محسوب می‌شود. جایگزین‌های چینی که کیفیتی نزدیک به آنها دارند، در حال تضعیف مزیت رقابتی این شرکت‌ها هستند و ارزش‌گذاری‌های نجومی آنها را پیش از عرضه‌های اولیه بزرگ سهامشان زیر سؤال می‌برند.

در نهایت، دشوار است که سخنان شی درباره همکاری جهانی را با رویدادهایی که تقریباً همزمان در واشنگتن رخ می‌دهد مقایسه نکرد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در یک سخنرانی تلویزیونی مدعی شد چین در انتخابات سال ۲۰۲۰ آمریکا مداخله کرده است؛ ادعایی که تاکنون از سوی جامعه اطلاعاتی آمریکا تأیید نشده است. چنین اظهاراتی می‌تواند روابط پرتنش دو کشور را بیش از پیش تیره کند؛ آن هم در شرایطی که برای نخستین بار طی نزدیک به دو دهه، افکار عمومی جهان در مجموع نگاه مثبت‌تری به چین نسبت به آمریکا پیدا کرده است.

نکته قابل توجه دیگر این بود که شی جین‌پینگ با قرار دادن هوش مصنوعی در کنار موتور بخار و برق، آشکارا آن را یک «فناوری عمومی تحول‌آفرین» تلقی کرد. تجربه تاریخی نشان داده است که قدرت ژئوپلیتیکی نه لزوماً به کشوری تعلق می‌گیرد که نخستین بار یک فناوری را اختراع کرده، بلکه به کشوری می‌رسد که بتواند آن را در گسترده‌ترین سطح در اقتصاد خود و دیگر کشورها گسترش دهد. شی به‌خوبی دریافته است که معیار واقعی پیروزی در رقابت هوش مصنوعی، گسترش و فراگیری استفاده از این فناوری است. او بازی بلندمدت را دنبال می‌کند. این پرسش مطرح است که آیا واشنگتن نیز چنین رویکردی دارد؟

اگر چشم‌انداز چین برای آینده هوش مصنوعی تحقق یابد، پیامدهای آن بسیار فراتر از سهم بازار خواهد بود. همان گشودگی و متن‌باز بودنی که امروز چین بر آن تأکید می‌کند، ممکن است زمانی که دیگر برای تضعیف برتری آمریکا به آن نیازی نباشد، کنار گذاشته شود و تا آن زمان، مدل‌های هوش مصنوعی چینی شاید به گزینه پیش‌فرض جهان تبدیل شده باشند.

منبع: bloomberg