اهمیت گذار سبز چین در جهانی که در حال گرم‌تر شدن است

با شعار «اکنون برای اقلیم»، روز جهانی محیط زیست امسال خواستار اقدام فوری در برابر تغییرات اقلیمی است و نشانه‌های هشداردهنده سیاره زمین هر روز آشکارتر می‌شوند.

به گزارش چاینادیلی، از موج‌های شدید گرما و آتش‌سوزی‌های گسترده گرفته تا سیلاب‌ها و خشکسالی‌های ویرانگر، رخدادهای جوی افراطی با فراوانی بیشتری در حال وقوع هستند و چالشی مشترک برای آینده بشریت ایجاد کرده‌اند.

در میان این چالش‌ها، چین مسیری را در پیش گرفته که بر همزیستی توسعه و طبیعت تأکید دارد و همراه با دیگر کشورهای جهان برای ساختن آینده‌ای سبزتر تلاش می‌کند.

توسعه سبز در عمل

مفهوم «دو کوه» که بر این باور استوار است که «آب‌های زلال و کوه‌های سرسبز، خود ثروت‌های ارزشمند هستند»، به یکی از اصول راهنمای حکمرانی زیست‌محیطی چین تبدیل شده است. این ایده نخستین بار در سال ۲۰۰۵ توسط شی جین پینگ، زمانی که دبیر حزب در استان ژجیانگ بود، در شهرستان آنجی مطرح شد. این دیدگاه بر این نکته تأکید دارد که حفاظت از محیط زیست و توسعه اقتصادی می‌توانند هم‌زمان پیش بروند و یکدیگر را تقویت کنند.

در سراسر چین، این چشم‌انداز به سیاست‌ها، پروژه‌ها و اقدامات محلی تبدیل شده است.

در سرچشمه‌های سه رودخانه بزرگ یانگ تسه، رودخانه زرد و رود لانتسانگ-مکونگ قرار دارد که به «برج آبی چین» شهرت یافته است.

از زمان تأسیس پارک ملی سن‌جیانگ‌یوان در سال ۲۰۲۱، مقامات محلی تلاش کرده‌اند میان حفاظت اکولوژیک و توسعه جوامع محلی تعادل برقرار کنند. در قالب یک برنامه نوآورانه، نزدیک به ۲۰ هزار دامدار به عنوان محیط‌بانان اکولوژیک استخدام شده‌اند و در کنار دریافت یارانه دولتی، در حفاظت از مراتع، تالاب‌ها و حیات وحش منطقه مشارکت دارند.

رود یانگ‌تسه با طول بیش از ۶۳۰۰ کیلومتر، زندگی بیش از ۴۰ درصد جمعیت چین را پشتیبانی می‌کند و یکی از شریان‌های اصلی اقتصاد کشور به شمار می‌رود. برای احیای اکوسیستم این رودخانه، چین از سال ۲۰۲۱ ممنوعیت ۱۰ ساله ماهیگیری را در بخش‌های مهم حوضه یانگ‌تسه اجرا کرد و هم‌زمان برنامه‌های گسترده‌ای برای کاهش آلودگی و بازسازی اکولوژیکی به اجرا گذاشت.

اکنون طبیعت نشانه‌های بهبود را نشان می‌دهد. در بخش‌هایی از یانگ‌تسه که پروژه‌های احیای محیط زیست اجرا شده‌اند، مشاهده دلفین بدون باله یانگ‌تسه که به «فرشته خندان» مشهور است، افزایش یافته و گونه‌های بومی ماهی نیز به تدریج در حال بازگشت هستند.

این نمونه‌ای از رویکرد گسترده‌تر چین به توسعه سبز است؛ رویکردی که حفاظت محیط زیست و رشد اقتصادی را اهدافی متضاد نمی‌داند، بلکه آن‌ها را مکمل یکدیگر تلقی می‌کند.

از سال ۱۹۷۸، برنامه جنگل حفاظتی سه‌شمال چین بخش‌های وسیعی از اراضی بیابانی شمال این کشور را احیا کرده است. تا پایان سال ۲۰۲۵، مساحت اراضی احیاشده به ۳۳۶ هزار کیلومتر مربع رسید؛ رقمی تقریباً برابر با مساحت کشور آلمان.

تأثیر این برنامه فراتر از مرزهای چین گسترش یافته است. تجربیات حاصل از آن در طرح‌های احیای سرزمین در سایر مناطق جهان، از جمله پروژه «دیوار سبز بزرگ» در حاشیه جنوبی صحرای آفریقا، مورد استفاده قرار گرفته است.

اوایل امسال، چین «قانون محیط زیست و اکولوژی» را تصویب کرد؛ قانونی جامع که چارچوب حقوقی گسترده‌ای برای حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی فراهم می‌کند.

هدایت مشترک توسعه سبز

در منطقه ناووی ازبکستان، ردیف‌های طولانی توربین‌های بادی اکنون در چشم‌انداز خشک اطراف شهر زرافشان قد برافراشته‌اند و بادهای قدرتمند آسیای مرکزی را به برق پاک برای خانه‌ها و کسب‌وکارها تبدیل می‌کنند.

برای بسیاری از کشورهایی که منابع غنی انرژی تجدیدپذیر دارند، مانع اصلی اقدام اقلیمی نه کمبود اراده، بلکه محدودیت در دسترسی به سرمایه، فناوری مقرون‌به‌صرفه و دانش فنی است.

فناوری، ظرفیت تولید و تجربه مهندسی چین به دسترس‌پذیرتر شدن این منابع کمک کرده است.

پروژه نیروگاه بادی زرافشان که توسط پاورچاینا ساخته شده و از توربین‌های بادی ساخت چین بهره می‌برد، به نمادی از همکاری سبز چین و آسیای مرکزی تبدیل شده است. این نیروگاه با ظرفیت ۵۲۱.۷ مگاوات قادر است برق حدود ۵۰۰ هزار خانوار را تأمین کرده و سالانه حدود ۱.۱ میلیون تن از انتشار کربن بکاهد.

این پروژه بخشی از روندی گسترده‌تر است. از توربین‌های بادی و پنل‌های خورشیدی گرفته تا خودروهای برقی، محصولات سبز چین اکنون به بیش از ۲۰۰ کشور و منطقه صادر می‌شوند و فناوری‌های کم‌کربن را برای کشورهای در حال گذار انرژی مقرون‌به‌صرفه‌تر کرده‌اند.

کاهش هزینه فناوری، اقدامات اقلیمی را عملی‌تر و از نظر اقتصادی جذاب‌تر می‌کند.

اما موفقیت گذار سبز تنها با ظرفیت نصب‌شده یا میزان کاهش انتشار سنجیده نمی‌شود؛ آزمون واقعی آن، بهبود کیفیت زندگی مردم است.

جوامعی که با چالش‌های معیشتی مواجه هستند، به مسیرهایی نیاز دارند که در آن بهبود رفاه و پیشرفت زیست‌محیطی هم‌زمان محقق شود. به همین دلیل، همکاری سبز چین تنها به پروژه‌های بزرگ زیرساختی محدود نمی‌شود و ابتکارات کوچک‌تر و متناسب با نیازهای محلی را نیز در بر می‌گیرد.

در اوگاندا، چین در ماه مه ۲۰۲۶ نخستین پروژه نمونه اجاق‌های پاک را آغاز کرد و متعهد شد ۱۴ هزار اجاق زیست‌توده با بازده بالا تأمین کند و یک روستای نمونه اجاق پاک ایجاد نماید.

در کشور جزیره‌ای نائورو نیز نزدیک به ۵۰۰ چراغ خیابانی خورشیدی اهدایی چین به بهبود ایمنی جاده‌ها و زندگی روزمره مردم کمک کرده است.

با این حال، اجرای پروژه‌ها تنها بخشی از راه‌حل است. گذار سبزی که برای همیشه وابسته به کمک خارجی باشد، پایدار نخواهد بود.

چین از طریق آموزش، انتقال فناوری و توسعه ظرفیت‌ها، به کشورهای شریک کمک کرده تا توانایی خود را برای پیشبرد توسعه کم‌کربن افزایش دهند.

پروژه بادی «دی‌آر» در آفریقای جنوبی نمونه‌ای برجسته در این زمینه است. این پروژه که نخستین نیروگاه بادی آفریقا محسوب می‌شود که توسط یک شرکت برق چینی توسعه، ساخته و بهره‌برداری شده است، بیش از ۷۰۰ فرصت شغلی محلی ایجاد کرده، بیش از ۱۱۰ تکنسین جوان را آموزش داده و اکنون بیش از ۸۰ درصد کارکنان آن از نیروهای بومی هستند.

آینده‌ای سبز برای همه

در حالی که جهان روز جهانی محیط زیست ۲۰۲۶ را گرامی می‌دارد، درخواست برای اقدام فوری اقلیمی اهمیت بیشتری یافته است. با نزدیک‌تر شدن دمای زمین به آستانه‌های بحرانی، این پرسش مطرح است که آیا اقدامات عملی می‌توانند در شرایط بی‌ثباتی سیاسی و افزایش تنش‌های تجاری ادامه یابند یا خیر.

نشانه‌های این فشار از هم‌اکنون آشکار است. ایالات متحده از توافق پاریس خارج شده و تعهدات مالی بین‌المللی خود در حوزه اقلیم را لغو کرده است. در اروپا نیز اگرچه دستورکار سبز کنار گذاشته نشده، اما روند اجرای آن به دلیل بازنگری در مقررات و تعویق برخی اهداف اقلیمی کندتر شده است.

اعتماد، پایه و اساس همکاری‌های بین‌المللی اقلیمی است. تأخیر یا کاهش تعهدات مالی و نوسان در سیاست‌ها می‌تواند این اعتماد را تضعیف کند. بسیاری از کشورهای در حال توسعه آماده اجرای برنامه‌های بلندپروازانه اقلیمی هستند، اما نیاز دارند مطمئن باشند که شرکای بین‌المللی به وعده‌های خود پایبند خواهند ماند.

در چنین شرایطی، تداوم سیاست‌های سبز خود به نوعی مشارکت اقلیمی تبدیل می‌شود.

برنامه‌ریزی بلندمدت و تعهد مستمر چین به توسعه سبز، به تقویت اعتماد در همکاری‌های اقلیمی جهانی کمک می‌کند.

شی جین‌پینگ در سخنرانی ویدئویی خود در اجلاس اقلیمی سازمان ملل در سپتامبر ۲۰۲۵ تأکید کرد: «گذار سبز و کم‌کربن، روند اجتناب‌ناپذیر عصر ماست» و از جامعه جهانی خواست مسیر درست را حفظ کند.

چین در این اجلاس نسخه به‌روزشده تعهدات ملی خود را ارائه کرد و وعده داد تا سال ۲۰۳۵ کاهش عمیق‌تر انتشار گازهای گلخانه‌ای و گذار سریع‌تر انرژی را دنبال کند.

چین همچنان بر اصل «مسئولیت‌های مشترک اما متفاوت» تأکید دارد و معتقد است گذار سبز باید به کاهش شکاف میان شمال و جنوب جهانی کمک کند، نه اینکه آن را عمیق‌تر سازد.

کشورهای توسعه‌یافته به دلیل سهم بیشتر در انتشار تاریخی و کنونی گازهای گلخانه‌ای باید پیشگام کاهش انتشار و حمایت از کشورهای آسیب‌پذیر باشند و منابع مالی جدید و اضافی در اختیار آن‌ها قرار دهند.

آدو نیز معتقد است هرچه کشورها منافع ملموس توسعه‌ای بیشتری از اقدامات اقلیمی مشاهده کنند، گذار جهانی سریع‌تر، عادلانه‌تر و پایدارتر خواهد بود.

حفظ عدالت در این گذار همچنین مستلزم باز نگه داشتن مسیر همکاری‌هاست. چین خواستار هماهنگی بیشتر بین‌المللی در حوزه فناوری‌ها و صنایع سبز شده تا کمبود ظرفیت تولید سبز جبران شود و جریان آزاد محصولات باکیفیت سبز در جهان تضمین گردد؛ اقدامی که می‌تواند مزایای توسعه سبز را به همه نقاط جهان برساند.

تجربه تحول سبز چین، چشم‌اندازی جامع ارائه می‌دهد و می‌تواند الگویی ارزشمند برای بسیاری از کشورها باشد که در تلاش‌اند زمین را برای نسل‌های آینده به مکانی پایدارتر و مناسب‌تر برای زندگی تبدیل کنند.

منبع: chinadaily