چین و آمریکا در دو مسیر متفاوت تنظیم‌گری هوش مصنوعی؛ رقابت به همکاری می‌رسد؟

رقابت چین و آمریکا در حوزه هوش مصنوعی تنها به توسعه مدل‌های قدرتمندتر و دستیابی به تراشه‌های پیشرفته محدود نمی‌شود. اکنون نحوه تنظیم‌گری و کنترل این فناوری نیز به یکی از عرصه‌های مهم رقابت دو کشور تبدیل شده است. در حالی که چین طی چند سال گذشته چارچوب نسبتاً منسجمی برای ثبت و ارزیابی مدل‌های هوش مصنوعی ایجاد کرده، آمریکا همچنان رویکردی عمدتاً بازارمحور و مبتنی بر سازوکارهای داوطلبانه دارد.

این تفاوت در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا کرده که نگرانی‌ها درباره ایمنی مدل‌های پیشرفته، کاربردهای نظامی و امنیت سایبری آنها افزایش یافته است. در همین فضا، دونالد ترامپ از اجرای طرحی برای بررسی مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی توسط نهادهای دولتی آمریکا صرف‌نظر کرد؛ تصمیمی که دلیل اصلی آن حفظ برتری رقابتی آمریکا در برابر چین عنوان شد.

ترامپ در این‌باره تأکید کرد که آمریکا همچنان از چین و دیگر کشورها جلوتر است و نمی‌خواهد مقرراتی ایجاد کند که به مانعی برای نوآوری و حفظ این برتری تبدیل شود.

چین چگونه مدل‌های هوش مصنوعی را کنترل می‌کند؟

چین از سال ۲۰۲۳ نظام رسمی ثبت و تأیید خدمات هوش مصنوعی مولد را ایجاد کرده است. بر اساس این چارچوب، توسعه‌دهندگان مدل‌های هوش مصنوعی پیش از عرضه عمومی محصولات خود باید آنها را به اداره فضای سایبری چین، یا CAC، معرفی و برای دریافت تأییدیه اقدام کنند.

در این فرآیند، شرکت‌هایی مانند DeepSeek، Zhipu، Alibaba و Tencent باید مجموعه‌ای از اطلاعات و مستندات را در اختیار نهادهای نظارتی قرار دهند. این مدارک شامل ارزیابی‌های امنیتی، فهرست کلمات کلیدی قابل رهگیری و نمونه‌هایی از پرسش‌های آزمایشی است.

بررسی پرونده‌ها ابتدا در سطح استانی انجام می‌شود و سپس برای تأیید نهایی به نهاد مرکزی ارجاع داده می‌شود. این فرآیند برای توسعه‌دهندگان مدل‌های اصلی می‌تواند چند ماه طول بکشد.

در مقابل، شرکت‌هایی که صرفاً خدمات کاربردی هوش مصنوعی را بر پایه مدل‌هایی که قبلاً تأیید شده‌اند ارائه می‌کنند، با فرآیند ساده‌تری روبه‌رو هستند و بررسی آنها عمدتاً در سطح استانی انجام می‌شود.

علاوه بر این، چین نظام دیگری برای ثبت الگوریتم‌ها دارد که خدمات دارای قابلیت تأثیرگذاری بر افکار عمومی یا بسیج اجتماعی را نیز دربرمی‌گیرد.

مقررات چین فقط به امنیت محدود نمی‌شود

چارچوب تنظیم‌گری چین صرفاً بر امنیت فنی مدل‌ها متمرکز نیست. مقررات منتشرشده در سال ۲۰۲۳، شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات هوش مصنوعی مولد را ملزم می‌کند محتوای تولیدشده با قوانین و ارزش‌های رسمی کشور سازگار باشد.

این مقررات همچنین بر موضوعاتی مانند جلوگیری از تبعیض، رعایت حقوق مالکیت فکری و مسئولیت‌پذیری ارائه‌دهندگان خدمات تأکید دارند.

در کنار این مقررات، چین از سال ۲۰۲۲ چارچوب‌هایی برای مدیریت الگوریتم‌های توصیه‌گر و فناوری‌های «سنتز عمیق» ایجاد کرده بود. این مقررات اکنون بخشی از زیرساخت حقوقی گسترده‌تر چین برای حکمرانی هوش مصنوعی محسوب می‌شوند.

پکن همچنین در حال توسعه استانداردها و دستورالعمل‌های فنی در زمینه ایمنی و اخلاق هوش مصنوعی است و تدوین یک قانون جامع‌تر را دنبال می‌کند؛ قانونی که موضوعاتی مانند داده، توان محاسباتی، الگوریتم‌ها، مالکیت فکری، امنیت سایبری و زنجیره تأمین را پوشش خواهد داد.

آمریکا؛ مقررات کمتر، آزادی بیشتر

رویکرد آمریکا در نقطه مقابل مدل چین قرار دارد. سیاست واشنگتن تاکنون بیشتر بر حفظ فضای رقابتی بازار و جلوگیری از ایجاد موانع سنگین برای شرکت‌های فناوری استوار بوده است.

طرحی که ترامپ از اجرای آن صرف‌نظر کرد نیز قرار بود شرکت‌های توسعه‌دهنده مدل‌های پیشرفته را تشویق کند که پیش از عرضه مدل‌های خود، آنها را در اختیار دولت فدرال قرار دهند تا مورد بررسی قرار گیرند.

با این حال، این طرح بر همکاری داوطلبانه شرکت‌ها تأکید داشت و قرار نبود نظامی مشابه مجوزدهی اجباری چین ایجاد کند.

به این ترتیب، تفاوت اصلی دو کشور را می‌توان در نقش دولت مشاهده کرد: چین نقش فعال‌تر و متمرکزتری در نظارت بر توسعه و عرضه هوش مصنوعی دارد، در حالی که آمریکا تاکنون فضای بیشتری برای تصمیم‌گیری شرکت‌ها و سازوکار بازار باقی گذاشته است.

آیا آمریکا مجبور به تغییر رویکرد خواهد شد؟

این پرسش با افزایش توانایی مدل‌های جدید اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ظهور مدل‌هایی با قابلیت‌های پیشرفته در حوزه‌هایی مانند امنیت سایبری می‌تواند دولت آمریکا را با این سؤال مواجه کند که آیا نظارت داوطلبانه برای مدیریت خطرات فناوری‌های مرزی کافی است یا خیر.

اگر مدل‌های آینده بتوانند به شکل خودکار آسیب‌پذیری‌های سایبری را شناسایی و از آنها سوءاستفاده کنند، احتمالاً فشار برای ارزیابی‌های رسمی پیش از عرضه افزایش خواهد یافت.

در چنین شرایطی، آمریکا ممکن است به سمت ایجاد الزامات سخت‌گیرانه‌تر برای آزمایش و ارزیابی مدل‌های بسیار قدرتمند حرکت کند.

از سوی دیگر، چین نیز نمی‌تواند از تحولات جهانی در حوزه حکمرانی هوش مصنوعی فاصله بگیرد. با نزدیک‌تر شدن مدل‌های چینی به مرز فناوری جهانی، احتمالاً پکن نیز برای مدیریت خطرات جدید و هماهنگ شدن با استانداردهای بین‌المللی، چارچوب‌های نظارتی خود را توسعه خواهد داد.

در نتیجه، ممکن است در سال‌های آینده شاهد شکل‌گیری حفاظ‌ها و محدودیت‌های نظارتی بیشتری در هر دو کشور باشیم.

از رقابت به گفت‌وگوی مقرراتی

با وجود رقابت شدید میان پکن و واشنگتن، نشانه‌هایی از تمایل دو طرف برای گفت‌وگو درباره حکمرانی هوش مصنوعی نیز دیده می‌شود.

مقام‌های دو کشور از آغاز گفت‌وگوهای رسمی درباره حکمرانی هوش مصنوعی خبر داده‌اند. هدف این مذاکرات می‌تواند بررسی بهترین شیوه‌های نظارت، مدیریت ریسک و ایجاد برخی پروتکل‌های مشترک برای فناوری‌های پیشرفته باشد.

این تحول اهمیت زیادی دارد؛ زیرا هوش مصنوعی برخلاف بسیاری از فناوری‌های سنتی، مرزهای جغرافیایی را به‌سادگی پشت سر می‌گذارد. یک مدل قدرتمند می‌تواند در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار گیرد و خطرات آن نیز می‌تواند فراتر از مرزهای کشور سازنده باشد.

بنابراین، حتی اگر رقابت فناوری میان چین و آمریکا ادامه داشته باشد، مدیریت خطرات مشترک ممکن است آنها را به سمت همکاری محدود در حوزه تنظیم‌گری سوق دهد.

دو مدل حکمرانی، یک چالش مشترک

تجربه چین و آمریکا نشان می‌دهد که هنوز مدل واحدی برای حکمرانی هوش مصنوعی شکل نگرفته است.

چین بر نظارت پیشینی، ثبت رسمی، کنترل محتوا و نقش پررنگ دولت تأکید دارد، در حالی که آمریکا بیشتر بر نوآوری، رقابت بازار و نظارت داوطلبانه تکیه کرده است.

هر دو رویکرد مزایا و محدودیت‌های خود را دارند. مقررات سخت‌گیرانه می‌تواند برخی خطرات را پیش از عرضه کاهش دهد، اما ممکن است سرعت نوآوری را نیز پایین بیاورد. در مقابل، مقررات سبک‌تر می‌تواند فضای بیشتری برای نوآوری ایجاد کند، اما خطر انتشار سریع فناوری‌های پرریسک را افزایش می‌دهد.

به همین دلیل، رقابت چین و آمریکا در تنظیم‌گری هوش مصنوعی احتمالاً به یک انتخاب ساده میان «مقررات سخت» و «بازار آزاد» ختم نخواهد شد. هر دو کشور باید در نهایت راهی برای ایجاد تعادل میان نوآوری، امنیت، رقابت اقتصادی و مسئولیت‌پذیری پیدا کنند.

در این میان، آغاز گفت‌وگوهای دوجانبه می‌تواند نخستین گام برای ایجاد درک مشترک درباره برخی خطرات هوش مصنوعی باشد. آینده حکمرانی این فناوری تا حد زیادی به این بستگی دارد که آیا پکن و واشنگتن می‌توانند در کنار رقابت برای برتری فناورانه، در زمینه مدیریت خطرات مشترک نیز با یکدیگر همکاری کنند یا نه.

منبع: scmp