چین در حال گسترش همکاریهای علمی خود با ایران در حوزه راهبردی و حساس عناصر نادر خاکی است؛ حوزهای که فناوریهای فرآوری آن از جمله فناوریهایی محسوب میشود که پکن در سالهای اخیر بیش از پیش به دنبال محدود کردن انتقال آنها به خارج از کشور بوده است.
به گزارش ساوت چاینامورنینگ پست، بنیاد ملی علوم طبیعی چین (NSFC) جدیدترین برنامه کارگاههای مشترک خود با طرف ایرانی را اعلام کرد و «اکتشاف و فرآوری عناصر نادر خاکی» را در میان پنج حوزه منتخب برای همکاری قرار داد.
به گفته بنیاد ملی علوم طبیعی چین، طرف چینی برای هر کارگاه ۳۰ هزار یوان (۴۲۰۰ دلار) اختصاص خواهد داد که هزینههایی مانند برگزاری جلسات، اقامت و سفرهای داخلی را پوشش میدهد. در مقابل، بنیاد ملی علم ایران در تأمین هزینه سفرهای بینالمللی شرکتکنندگان ایرانی و همچنین اقامت پژوهشگران چینی که به ایران سفر میکنند، مشارکت خواهد کرد.
این همکاری در مقطعی بهویژه حساس صورت میگیرد؛ زمانی که جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران همچنان بدون نتیجه نهایی ادامه دارد.
عناصر نادر خاکی گروهی متشکل از ۱۷ فلز با خواص مغناطیسی و الکترونیکی ویژه هستند که در تسلیحات مدرن، از موشکها و جنگندهها گرفته تا رادارها و دیگر سامانههای الکترونیکی، نقشی حیاتی دارند.
رویترز به تازگی گزارش داد که ایالات متحده در جریان درگیری پنجماهه، «تقریباً تمام» موشکهای دوربرد هدایتشونده دقیق خود را مصرف کرده است.
دولت ترامپ نیز از سرمایهگذاری ۳ میلیارد دلاری در پروژههای مرتبط با مواد معدنی حیاتی و باتریها خبر داد؛ اقدامی که با هدف تجدید ذخایر تسلیحاتی و کاهش وابستگی به زنجیرههای تأمین چین انجام میشود.
چین بزرگترین ذخایر عناصر نادر خاکی جهان را در اختیار دارد و بر تولید و فرآوری جهانی این مواد مسلط است. این کشور در عین حال محدودیتهای مربوط به انتقال فناوریهای مرتبط به خارج از کشور را نیز بهطور فزایندهای افزایش داده است.
پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، سال گذشته جنگ تجاری با چین را آغاز کرد، پکن در واکنش، کنترلهایی بر صادرات عناصر نادر خاکی اعمال کرد که تأمین مواد مورد نیاز تولیدکنندگان آمریکایی را مختل و وابستگی واشنگتن به چین را آشکار کرد.
در مقایسه، ظرفیت ایران در زمینه عناصر نادر خاکی هنوز بهطور کامل شناخته نشده، اما بالقوه قابل توجه ارزیابی میشود. ساختار زمینشناسی ایران شامل سازندهای سنگآهن و فسفات است که برای وجود ذخایر عناصر نادر خاکی مساعد تلقی میشوند.
براساس تحلیلی که مؤسسه تحقیقاتی لاهه مستقر در هلند در ماه فوریه منتشر کرد، فعالیتهای اکتشافی وجود ناهنجاریهای عناصر نادر خاکی را در محدودهای حدود ۷ هزار کیلومتر مربع در مرکز ایران شناسایی کردهاند.
با این حال، توانایی ایران در استخراج و فرآوری این عناصر همچنان در مراحل اولیه قرار دارد و این کشور هنوز فاصله زیادی با دستیابی به تولید در مقیاس صنعتی دارد.
همکاری میان دو بنیاد ملی علمی به سال ۲۰۱۷ بازمیگردد؛ زمانی که دو طرف در پکن یک یادداشت تفاهم امضا کردند.
بنیاد ملی علوم طبیعی چین در وبسایت خود اعلام کرده بود: «ایران کشوری مهم در ابتکار کمربند و جاده است. امضای این یادداشت تفاهم همکاری علمی و فناوری میان دو کشور را تقویت کرده و برای مردم دو کشور منفعت ایجاد خواهد کرد.»
از آن زمان، دو نهاد از پروژههای تحقیقاتی مشترک در طیف گستردهای از حوزهها، از ریاضیات گرفته تا زیستشناسی، پزشکی، انرژیهای تجدیدپذیر، علم مواد، تغییرات اقلیمی و هوش مصنوعی، حمایت مالی کردهاند.
برنامه کارگاههای مشترک در سال ۲۰۲۴ آغاز شد و در ابتدا حوزههایی مانند تغییرات اقلیمی، هوش مصنوعی، مواد پیشرفته و تولید را پوشش میداد. برای هر یک از این کارگاهها نیز کمکهزینهای به مبلغ ۱۵۰ هزار یوان در نظر گرفته شده بود.
فراخوان امسال علاوه بر اکتشاف و فرآوری عناصر نادر خاکی، حوزههایی مانند نانومواد برای تشخیص بیماریها، پایش آلودگی، ساختوساز مقاوم در برابر زلزله و تولید سبزتر را نیز شامل میشود.
منبع: scmp