در سالهای نخست اولین دوره ریاستجمهوری شی جینپینگ، زمانی که نهادهای مبارزه با فساد در چین با کنار زدن مقامهای ارشد توجه زیادی را به خود جلب کرده بودند، مقامهای چینی مرتباً به افکار عمومی یادآوری میکردند که کارزار مبارزه با فساد «فقط یک تندباد گذرا» نیست.
به گزارش ساوت چاینامورنینگ پست، در آن زمان، پکن دهها مقام ارشد را مجازات یا زندانی کرده بود؛ از جمله ژو یونگکانگ، عضو سابق کمیته دائمی دفتر سیاسی حزب کمونیست چین که بالاترین سطح سلسلهمراتب سیاسی این کشور به شمار میرود. ژو پیش از سقوط سیاسی خود در سال ۲۰۱۳، یکی از بانفوذترین سیاستمداران چین بود.
نگرانیها درباره اینکه مبارزه با فساد، بهویژه در سطح محلی، اقدامی کوتاهمدت باشد آنقدر گسترده بود که وانگ چیشان، رئیس وقت نهاد مبارزه با فساد حزب، هشدار داد دولتهای محلی ممکن است دوباره به سراغ برخوردهای موقت و «کارزارمحور» بروند.
بیش از یک دهه بعد، دیگر کمتر کسی نیاز به متقاعد شدن دارد. مبارزه با فساد گسترش یافته، شمار بیسابقهای از مقامهای ارشد را دربر گرفته و اشکال جدیدی از فساد، از جمله طرحهای مرتبط با رمزارزها و استفاده از واسطهها و عوامل پنهانی را آشکار کرده است.
دامنه این کارزار از زمان آغاز آن بهطور قابل توجهی گسترش یافته است. در سال گذشته، نهادهای مبارزه با فساد ۹۸۳ هزار نفر را مجازات کردند؛ مجازاتهایی که از هشدارهای خفیف تا تحقیقات رسمی و پیگرد کیفری را شامل میشد. تعداد مقامهای ارشدی که در سال گذشته کنار گذاشته شدند نیز سه برابر سال ۲۰۱۳ بود.
از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۲۵، حدود ۶۰ درصد مقامهای ارشدی که در جریان مبارزه با فساد چین کنار گذاشته شدند، در دولتهای منطقهای فعالیت داشتند. دولتهای استانی بهطور ویژه تحت تأثیر این کارزار قرار گرفتهاند و مناطق غنی از منابع، بهویژه استانهای جیانگشی، لیائونینگ، شانشی و هبی و همچنین منطقه خودمختار مغولستان داخلی، بیشترین تعداد برکناریها را ثبت کردهاند.
آنچه در ابتدا بهعنوان برخورد با فساد اقتصادی آغاز شد، به تدریج به بازنگری گسترده و نظاممند در رفتار بوروکراتیک تبدیل شده است. اگرچه رشوهخواری همچنان اصلیترین اتهام حقوقی است، تعریف فساد گسترش یافته و اکنون موضوعاتی مانند انضباط حزبی و پایبندی به دستورالعملهای سیاستی را نیز دربر میگیرد.
اکنون بسیاری از کارشناسان معتقدند مبارزه با فساد به یکی از مهمترین سیاستهای شی جینپینگ تبدیل شده و نقشی اساسی در نگاه او به آینده چین و توانایی حزب کمونیست برای ادامه حکومت در نسلهای آینده دارد.
حزب نیز نشانهای از کاهش شدت این سیاست نشان نداده است.
شی در نشست ژانویه کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی، عالیترین نهاد مبارزه با فساد حزب، اعلام کرد که «وضعیت مبارزه با فساد همچنان وخیم و پیچیده است» و از مقامها خواست روشهای جدیدی برای کشف، شناسایی و مقابله با انواع تخلفات پیدا کنند.
رهبران ارشد چین اعلام کردند که حکمرانی درونحزبی محور پنجمین نشست عمومی کمیته مرکزی بیستم حزب کمونیست خواهد بود؛ نشستی که انتظار میرود در ماه اکتبر برگزار شود. این نشست احتمالاً مهمترین گردهمایی حزب پیش از بیستویکمین کنگره ملی آن در پاییز سال آینده خواهد بود. کنگرهای که هر پنج سال یکبار برگزار میشود و احتمالاً شاهد تغییراتی در ترکیب رهبری و تأیید چهارمین دوره رهبری شی خواهد بود.
پایانی در کار نیست
اگرچه نسلهای مختلف رهبران حزب کمونیست چین وعده ریشهکن کردن فساد را دادهاند، شی از همان ابتدا تلاش کرده است نشان دهد مبارزه او با نمونههای پیشین متفاوت است.
او در سال ۲۰۱۳، در دومین نشست عمومی هجدهمین کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی حزب، وعده داد که همزمان با «ببرها و مگسها» مبارزه کند؛ یعنی نهتنها مقامهای بلندپایه، بلکه تخلفات در سطوح پایین و محلی را نیز هدف قرار دهد. هدف از این سیاست تأکید بر اصل «بدون منطقه ممنوعه، پوشش کامل و تحمل صفر» بود.
اندکی بعد، پکن مجموعهای موسوم به «مقررات هشتگانه صرفهجویی» را برای محدود کردن رفتار کادرهای حزب معرفی کرد. این مقررات استفاده از خودروهای لوکس و هدایا را ممنوع و استفاده از فرش قرمز، گلآرایی و استقبالهای مجلل هنگام بازرسیها را محدود میکرد. سادهسازی جلسات، کاهش اسناد غیرضروری و محدود کردن سفرهای خارجی نیز بخشی از این مقررات بود. این قواعد همچنان اجرا میشوند.
کارزار مبارزه با فساد به مرور عمیقتر و گستردهتر شد و همه حوزههای سیاستگذاری و بخشهایی مانند امنیت، امور مالی، آموزش و حتی خود مأموران مبارزه با فساد را دربر گرفت. در سه سال نخست، رهبران ارشد هر ۳۱ حوزه اداری در سطح استانی چین هدف این کارزار قرار گرفتند. در دو سال اخیر، مقامهای ارشد ارتش نیز بهطور ویژه تحت تأثیر این روند بودهاند.
این روند همچنین نهادمندتر شده است. در سال ۲۰۱۸، «کمیسیون ملی نظارت» ایجاد و با کمیسیون مرکزی بازرسی انضباطی ادغام شد و به این ترتیب، کارزار مبارزه با فساد حزب از یک مبنای قانونی نیز برخوردار شد.
پکن همچنین تلاش کرده است قوانین رسمی را با مقررات درونحزبی تکمیل کند. بیش از ۷۰ درصد مقررات حزب کمونیست از سال ۲۰۱۲ به این سو تصویب شدهاند.
چین ساختار نهادهای مبارزه با فساد خود را نیز براساس الگوی «مدیریت عمودی» بازطراحی کرده تا نهادهای بالاتر نظارت بیشتری داشته باشند. همچنین نظام بازرسی که ریشههای آن به دوران امپراتوری چین بازمیگردد اما در سالهای پیش از شی تا حد زیادی غیرفعال شده بود، احیا شده است؛ بهگونهای که بازرسان اعزامی از پکن نشانههای فساد را در سطوح محلی بررسی میکنند.
شی طی ۱۴ سال گذشته بارها تأکید کرده که کارزار مبارزه با فساد «نقطه پایان» ندارد و هیچ مقام مسئولی نباید تصور کند که میتواند از مجازات مصون بماند.
او در بیستمین کنگره حزب در سال ۲۰۲۲ گفت مبارزه با فساد «حتی برای یک دقیقه نیز نباید متوقف شود.»
«حفظ انضباط»
شی در سخنرانی خود در نوزدهمین کنگره حزب در سال ۲۰۱۷، فساد را «بزرگترین تهدید» پیش روی حزب توصیف کرد.
او در مقاطع مختلف استدلال کرده است که پاکسازی فساد برای خروج حزب کمونیست از «چرخههای تاریخی» ظهور و سقوط سلسلههای چین و تضمین بقای طولانیمدت حزب ضروری است.
شی همچنین گفته است فساد مانعی برای حکمرانی و توسعه اقتصادی است و هشدار داده: «اگر اجازه داده شود فساد گسترش یابد، در نهایت به نابودی یک حزب و سقوط یک حکومت منجر خواهد شد.»
حزب نمیتواند در مبارزه با فساد شکست بخورد، زیرا فساد به پویایی و توان مبارزه حزب آسیب وارد میکند.
فساد بهشدت قواعد عادلانه و منصفانه بازار را تضعیف میکند، کارایی تخصیص منابع را مختل میسازد، دستاوردهای اصلاحات و توسعه را فرسایش میدهد و به محیط کسبوکار و همچنین عدالت و انصاف اجتماعی آسیب میرساند. باید محیط سیاسی سالم و فضای رقابتی عادلانهای برای توسعه باکیفیت ایجاد شود.
ژیچون ژو، استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل دانشگاه باکنل، گفت: «مبارزه با فساد مانند حرکت با کشتی برخلاف جریان آب است؛ اگر پیش نروید، عقب خواهید رفت.»
ژو، که مدیر مؤسسه چین دانشگاه باکنل نیز هست، گفت اهداف بلندمدتی مانند احیای ملت چین یا اتحاد با تایوان را نمیتوان در کوتاهمدت محقق کرد، اما مبارزه با فساد نتایج ملموسی از جمله «دولتی پاکتر، بوروکراسی حرفهایتر و کارآمدتر و تیم رهبری وفادارتر و متعهدتر» به همراه داشته است.
آلفرد وو، دانشیار مدرسه سیاستگذاری عمومی لی کوان یو در دانشگاه ملی سنگاپور، گفت دیدگاههای شی درباره فساد با دیدگاه پیشینیان او مشترک است، هرچند آنها هیچگاه مبارزه با فساد را تا این سطح گسترش ندادند.
به گفته او، جیانگ زمین بارها گفته بود «مبارزه با فساد یک مبارزه سیاسی جدی است که با مرگ و زندگی حزب و کشور ارتباط دارد» و هو جینتائو نیز در هجدهمین کنگره حزب هشدار داده بود که ناکامی در رسیدگی به این مسئله میتواند برای حزب مرگبار باشد.
پکن همچنین اجرای راهبردهای خود را به بخشی از کارزار مبارزه با فساد تبدیل کرده است.
آخرین بازنگری مقررات انضباطی حزب بهصراحت کوتاهی در اجرای «مفهوم جدید توسعه و توسعه باکیفیت» را ممنوع میکند؛ اصطلاحی که پکن برای الگوی جدید رشد خود پس از روی کار آمدن شی به کار میبرد.
این تخلف در نتایج تحقیقات درباره شماری از مقامهای ارشد برکنارشده، از جمله لان تیانلی، دبیر سابق حزب در منطقه خودمختار گوانگشی ژوانگ که سال گذشته تحت تحقیق قرار گرفت، ذکر شده است.
دِوندرا کومار، پژوهشگر وابسته به مرکز مطالعات هیمالیا در دانشگاه شیو نادار، گفت تلاشهای مبارزه با فساد در دوره شی در نهایت حول محور «انضباط» قرار دارد.
او گفت: «در این چارچوب، مبارزه با فساد در چین را نمیتوان صرفاً به معنای محدودِ انحراف از مقررات نهادی و قوانین درک کرد.»
به گفته کومار، این سیاست اساساً درباره «انضباط» است؛ مفهومی که نهتنها رعایت مقررات، بلکه گرایشهای سیاسی مقامها و بهطور فزایندهای جنبههایی از زندگی خانوادگی آنها، از جمله افرادی که با آنها ارتباط دارند، محل کار اعضای خانواده و مقصد سفرهایشان را نیز دربر میگیرد.
کومار افزود این کارزار همچنین با هدف اجرای دستور کار حزب و شیوههای فکری مورد نظر آن از طریق اقداماتی مانند کارزار «نگرش صحیح به عملکرد سیاسی» دنبال میشود که در ماه مارس آغاز شد.
در شرایطی که دولتهای محلی سراسر چین برای تغییرات مدیریتی آماده میشوند، شی گفته است برخورداری از «نگرش صحیح» به عملکرد اهمیت ویژهای دارد تا انتصابهای جدید، منافع عمومی بلندمدت را بر پروژههای نمایشی کوتاهمدت ترجیح دهند.
رهبران محلی حزب موظف شدهاند اجرای تصمیمهای رهبری عالی را با «تمرکز تزلزلناپذیر» در بالاترین اولویت قرار دهند.
انضباط حزبی همچنین جایگاه برجستهای در «اندیشه شی جینپینگ درباره ساخت حزب» دارد؛ شاخه جدیدی از اندیشه سیاسی رهبر چین که در ماه ژوئن معرفی شد. اصول اصلی آن شامل تأکید بر «رهبری متمرکز و یکپارچه کمیته مرکزی حزب»، «خودحکمرانی همهجانبه و سختگیرانه حزب» و تضمین شرایطی است که در آن مقامها جرئت، فرصت یا تمایل به ارتکاب فساد نداشته باشند.
کومار افزود میان سیاستهای شاخص شی و رهبران پیشین شباهتهایی وجود دارد، زیرا همه آنها با هدف تداوم حاکمیت حزب و اعمال انضباط دنبال شدهاند.
برای مثال، به گفته او، مائو «انقلاب مستمر» را ــ بهعنوان امتداد ایدئولوژیک جنگ داخلی که حزب در سال ۱۹۴۹ در آن پیروز شد ــ با هدف جلوگیری از تبدیل شدن حزب به یک دستگاه بوروکراتیک راکد دنبال کرد. در مقابل، کومار میگوید شی بوروکراتیزه شدن را بخشی از راهحل میداند و مبارزه با فساد را ابزاری برای اصلاح مشکلات ناشی از ساختار سازمانی حزب تلقی میکند.
به گفته کومار، نهادهای حزب کمونیست فاقد سازوکارهایی مانند نظارت عمومی و شفافیت برای ایجاد پاسخگویی از پایین به بالا هستند. در نتیجه، روشهای بالا به پایین برای اعمال انضباط و پاسخگویی، بهمنظور حفظ نظم و جلوگیری از انحراف از مقررات و هنجارهای تثبیتشده، حتی در دورههای ضعف رهبری، ضروری تلقی میشوند.
شی بخشی از این نگرانیها را در گزارشی که در بیستمین کنگره حزب در سال ۲۰۲۲ ارائه کرد، آشکارا بیان کرد.
او گفت چین در نتیجه اصلاحات، گشایش و نوسازی سوسیالیستی به دستاوردهای بزرگی رسیده است، اما «شماری از مسائل و مشکلات برجسته ــ برخی از آنها که سالها در حال انباشته شدن بودند و برخی دیگر که بهتازگی ظهور کرده بودند ــ نیازمند اقدام فوری بودند.»
به گفته رهبر چین، از جمله این مشکلات «نبود درک روشن و اقدام مؤثر و همچنین حرکت به سمت رهبری ضعیف، توخالی و کمرنگ حزب در عمل» بود. او افزود با وجود هشدارهای مکرر، مشکلاتی مانند تشریفات بیهوده، بوروکراتیسم، لذتگرایی و تجملگرایی همچنان ادامه داشت.
یکی دیگر از مشکلاتی که شی جدی میدانست، «ذهنیتها و رفتارهای امتیازطلبانه» و برخی «پروندههای عمیقاً تکاندهنده فساد» بود.
کومار گفت شدت کارزارهای انضباطی شی باید در بستر شرایط زمان به قدرت رسیدن او درک شود. به گفته وی، هنگامی که شی قدرت را در دست گرفت، نهادهای حزب برای محدود کردن رفتار روزمره کادرها به اندازه کافی مؤثر نبودند و تعهد ایدئولوژیک مقامها نیز ضعیف تلقی میشد.
او خاطرنشان کرد دلایل ساختاری برای ادامه این کارزار وجود دارد، زیرا مبارزه با فساد به بخشی از دستور کار گستردهتر شی برای احیای ایدئولوژیک و نهادی حزب تبدیل شده است. کارزار مبارزه با فساد و تغییرات نهادی یک دهه گذشته نیز نوعی «نظام انضباطی» را در حکمرانی روزمره حزب نهادینه کردهاند.
منبع: scmp
دیدگاهها و نظرات تحلیلی 0
دیدگاههای شما پس از بررسی تیم اندیشکده چیننگار منتشر خواهد شد.
برای ارسال دیدگاه، وارد حساب کاربری خود شوید
جهت حفظ کیفیت گفتگوهای تحلیلی و تخصصی، ارسال دیدگاه منحصراً برای اعضای محترم اندیشکده چیننگار امکانپذیر است. ورود سریع و بیدرنگ با شماره همراه فراهم است.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده است
شما نخستین فردی باشید که دیدگاه یا تحلیل خود را درباره این مطلب بیان میکند.